Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ του κ. Νίκου Νικολαΐδη

Στούς τρεῖς περισπούδαστους Λόγους του: «Πρός τούς διαβάλλοντας τάς ἁγίας Εἰκόνας» ὁ πολύσοφος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας μας, ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, μεταξύ τῶν ἄλλων, ὑπερασπιζόμενος τίς ἅγιες Εἰκόνες, ὑποβάλλει καί ἐρωτᾶ: Γιατί «κακίζεις τήν ὕλην καί ἄτιμον αὐτήν ἀποκαλεῖς;». Ναί. «᾽Εσύ ὁ εἰκονομάχος καί ἀντίχριστος, ἀκολουθώντας τούς Μανιχαίους καί ἄλλους αἱρετικούς, γιατί στρέφεσαι ἐναντίον τῶν Εἰκόνων καί, γενικά, τῆς ὕλης καί τή θεωρεῖς κακή καί ἄτιμη;».

Καί ἀπαντᾶ: «Ἐγώ, (ἀντίθετα μέ σένα), σέβω τήν ὕλην καί δι᾿ αἰδοῦς ἄγω (καί τρέφω πρός αὐτή σεβασμό) καί (τήν) προσκυνῶ, δι᾿ ἧς ἡ σωτηρία μου γέγονε, (γιατί διαμέσου αὐτῆς λειτουργεῖ ἡ σωτηρία μου). Σέβω, δέ, οὐχ ὡς Θεόν (καί τή σέβομαι, ὄχι ὡς Θεό), ἀλλ᾿ ὡς θείας ἐνεργείας ἔμπλεων (ἀλλά τή σέβομαι, γιατί εἶναι ἔμπλεη καί μεταδοτική θείας ἐνέργειας)».

Ὤ, τί ὑπέροχοι διθύραμβοι γιά τήν ὕλη εἶναι οἱ λόγοι αὐτοί! Πῶς ὁ ἱερός Δαμασκηνός συλλαμβάνει τό μεγαλεῖο καί δημηγορεῖ τόν ἱερό ρόλο τῆς ὕλης; Καί τοῦτο, γιατί; Διότι ἔρχεται ὁ Ἅγιος νά ὑπερασπισθεῖ τίς ἅγιες Εἰκόνες καί τά τίμια τῶν Ἁγίων Λείψανα καί νά σταθεῖ ἐμπροσθοφυλακή στήν ἀνελέητη καταιγίδα τῶν Εἰκονομάχων. Οἱ ὁποῖοι, κινούμενοι καί ἐλαυνόμενοι ἀπό τίς ἀρχαῖες ἀντιλήψεις τοῦ ὑλισμοῦ, ὅτι ὑπάρχουν δύο θεοί, ὁ ἕνας τοῦ καλοῦ καί ὁ ἄλλος τοῦ κακοῦ, θεωροῦσαν τήν ὕλη, ὡς προϊόν τοῦ Κακοῦ Θεοῦ, καί ἄρα κακή. Ἔτσι, ὁ Δυισμός, ὡς θρησκευτική ἀντίληψη, ἐμφιλοχώρησε στίς, μετά τόν Χριστό, ὁμάδες τοῦ Γνωστικισμοῦ, γιά νά ὑποστηριχθεῖ καί ἀπό τήν αἵρεση τοῦ Μανιχαϊσμοῦ, καί νά θριαμβεύσει καταλυτικά μέ τό ἀδυσώπητο καί δαιμονικό κίνημα τῆς Εἰκονομαχίας.

Κατά τόν Ἰωάννη Δαμασκηνό καί τούς ἁγίους Πατέρες μας, ἕνας εἶναι ὁ δημιουργός τοῦ συμπαντικοῦ κόσμου, ὁ τριαδικός Θεός, ὁ ὁποῖος φέρει δημιουργικά ἀπό τό «μή ὄν», τό «μή ὑπάρχειν», στό «εἶναι», στήν ὕπαρξη, τά πάντα, μέ βάση τό ἀΐδιο σχέδιό του. Καί ἐδῶ νά παρεμβάλομε κάτι τό πολυσήμαντο. Ποιό; Ὅτι ὁ Θεός δέν δημιουργεῖ τά πάντα «ἐκ τοῦ μηδενός», ὅπως πολλές φορές ἐσφαλμένα λέγεται. Καί τοῦτο, γιατί αὐτή ἡ ἀντίληψη ἀναιρεῖ τήν προγνωστική δύναμη τοῦ Θεοῦ.

Στό σχέδιο τοῦ Θεοῦ, ὡς ἄκτιστη πραγματικότητα, ὡς «μή ὤν», ὑπῆρχε ἀΐδια, αἰώνια, ὁ κόσμος, μέ ὅ,τι περιλαμβάνει. Καί ἔρχεται, αὐτός ὁ κόσμος νά γίνει κτιστή πραγματικότητα, ὡς «ὤν», ὅταν ὁ Θεός τό κρίνει. Ἔτσι, ἐκ τοῦ μή ὄντος παράγει, μέ βάση τό προαιώνιο σχέδιο του, ὁ Θεός τά πάντα.

Ἑπομένως, ἡ ὕλη, ὡς προϊόν τοῦ ἑνός καί μόνου ἀγαθοῦ Θεοῦ, εἶναι ἀπό τή φύση της καλή καί ἀγαθή. Καί αὐτή χρησιμοποιεῖ, ὡς ἐργαλεῖο, ὁ Θεός, προκειμένου νά σώσει τόν ἄνθρωπο. Καί ἐπιχειρηματολογεῖ, ὑποστηρίζοντας αὐτή τήν ἀλήθεια ὁ ἱερός Δαμασκηνός, λέγοντας: «Ἀλήθεια, ἀπό τί ἦταν κατασκευασμένη, σύμφωνα μέ τή λεπτομερή ὑπόδειξη τοῦ Θεοῦ, ἡ Σκηνή τοῦ Μαρτυρίου, στήν Παλαιά Διαθήκη; Ἀπό τί τά Χερουβίμ, τά ὁποῖα τήν ἐπισκίαζαν, στά Ἅγια τῶν Ἁγίων; Καί τί περιεῖχε, ὡς θησαυρίσματα ἱερά, ἡ Κιβωτός τῆς Διαθήκης; [Τίς δύο λίθινες Πλάκες μέ τόν Δεκάλογο χαραγμένο, τή ράβδο τοῦ Ἀαρών, ἀδελφοῦ τοῦ Μωυσῆ, ἡ ὁποία, κατά τήν ἐντολή τοῦ Θεοῦ, βλάστησε, ἔβγαλε φύλλα καί ἄνθισε, γιά νά ὑποδειχθεῖ ὅτι ἀπό τή φυλή τοῦ Λευί, τῆς ὁποίας ἦταν Ἀρχηγός ὁ Ἀαρών, θά προέρχεται τό ἑβραϊκό ἱερατεῖο (οἱ Λευῖτες), καί τή χρυσῆ στάμνα μέ τό ἀδιάφθορο Μάννα, ὥστε νά θυμοῦνται οἱ Ἑβραῖοι τή θαυμαστή διατροφή τους γιά σαράντα χρόνια στήν ἔρημο]. Ἀλλά καί τί ἦταν ἡ ράβδος τοῦ Μωυσῆ, ἡ ὁποία κτύπησε καί διάνοιξε τήν Ἐρυθρά Θάλασσα;

Παρακάμπτουμε ἄλλα, ἀνάλογα στοιχεῖα καί περιστατικά τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, γιά νά μεταφερθοῦμε, ἀπό τόν ἱερό Δαμασκηνό καί ἄλλους Πατέρες μας στήν Καινή Διαθήκη καί στή θεία Παράδοση. Ναί. «Ἐγώ γάρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ᾿ ἐμοῦ» (Λουκ. η΄ 46), παρατήρησε ὁ Κύριος, ὅταν ἄγγιξε τό «κράσπεδον» τοῦ ἱματίου του καί «παραχρῆμα ἔστη ἡ ρύσις τοῦ αἵματος τῆς αἱμορροούσης γυναικός» (Λουκ. η΄ 45), τῆς μετέπειτα, κατά τήν παράδοση, ἁγίας Βερονίκης. Ἀλλά καί πῶς ἡ σκιά τοῦ Πέτρου θεραπεύει ἀσθενεῖς; (Πράξ. ε΄ 15 ). Ἤ πῶς «τά σουδάρια» καί «τά σιμικίνθια» τοῦ Παύλου ἐπιτελοῦν θαύματα» (Πράξ. ιθ΄ 11-12);

Καί τό πιό φοβερό καί συγκλονιστικό συμβαίνει καί παρατηρεῖται στίς Μυστηριακές Τελετές τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἀλήθεια. Πῶς τό νερό, «διά λόγου καί ἐντεύξεως» ἁγιάζεται καί τό ἔχομε καί πίνομε καί ραντιζόμαστε μέ τόν Ἁγιασμό; Ἤ πῶς τό ἁγιασμένο στό ὄνομα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ μας νερό τοῦ Βαπτίσματος, μᾶς καθαρίζει ἀπό τό προπατορικό ἁμάρτημα καί ἀπό κάθε ἄλλη ἁμαρτία; Ἤ πῶς τό Ἅγιο Μῦρο μᾶς μεταδίδει τίς δωρεές καί τόν πλοῦτο τῶν χαρισμάτων τοῦ Ἁγίου Πνεύματος;

Καί τό κορύφωμα τοῦ ρόλου τῆς ὕλης καταφαίνεται στή Θεία Κοινωνία. Ὅταν μεταλαμβάνουμε τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, τότε γινόμαστε σύσσωμοι καί σύναιμοι Χριστοῦ. Ναί. Ἀλλά τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ὅπως καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, εἶναι ὑλικά στοιχεῖα. Εἶναι ἄρτος καί οἶνος· τά ὁποῖα, ὅμως, μέ τήν ἐπικλητική δέηση τοῦ λειτουργοῦ τῆς Ἐκκλησίας, μεταβάλλονται σέ Σῶμα καί Αἷμα Χριστοῦ! Ἔτσι, ὅταν κοινωνοῦμε, ἑνωνόμαστε μέ τήν ἀνθρώπινη φύση τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλά δέν μένομε ὥς ἐδῶ. Ὄχι. Ὄντας ἑνωμένοι μέ τήν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ, τότε αὐτή μᾶς «φορτώνεται», κατά τό λεγόμενο ὑπό τοῦ Κυρίου μας, ὅτι «οὐδείς ἀναβέβηκεν εἰς τόν οὐρανόν εἰ μή ὁ καταβάς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ὁ υἱός τοῦ ἀνθρώπου» (Ἰω. γ΄ 13), καί μᾶς ὁδηγεῖ στό πρόσωπό του, ὅπου ἡ Θεότητά του, ὁπότε αὐτή ἡ κοινωνία μας μᾶς «κατορθώνει» τήν κατά χάρη θέωσή μας! «Αὐτός ὁ Θεός Λόγος ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν», θά διδάξει καί τονίσει ὁ Μ. Ἀθανάσιος. Καί αὐτός εἶναι ὁ προορισμός μας.

Ὁπότε, ὅλος ὁ ἁγιασμός καί ἡ θέωσή μας γίνονται πραγματικότητα μόνο διαμέσου τῆς ὕλης. Γι᾿ αὐτό καί ὁ ἱερός Δαμασκηνός θά τονίσει ἐμφαντικά, ὅτι ὀφείλομε νά τρέφομε σεβασμό πρός τήν ὕλη, διότι, διαμέσου της, ὡς θεοτικοῦ ὀργάνου, λειτουργεῖ τό ἔργο τῆς οἰκονομίας τῆς σωτηρίας μας.

Καί ἀπό αὐτό, ἀκριβῶς, τό γεγονός, ἡ Ἐκκλησία μας ὁριοθέτησε καί προβάλλει ὅτι και τά ἱερά Λείψανα τῶν Ἁγίων μας, ὅπως καί οἱ Εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου καί τῶν Ἁγίων μας, εἶναι φορεῖς θείων δωρημάτων. Γι᾿ αὐτό καί πρέπει νά λειτουργεῖ ὁ σεβασμός καί, προπάντων, ἡ προσκύνησή τους, ἀφοῦ παρέχουν στούς πιστούς πλοῦτο χαρισμάτων.

Ἡ Ἐκκλησία, γιά νά κρατήσει ἀλώβητη αὐτή τήν πίστη, δέχθηκε διωγμούς ἀπό τούς Εἰκονομάχους, γιά περισσότερα ἀπό ἑκατό χρόνια (730-843 μ.Χ.), καί συγκρότησε τήν Ζ΄ Οἰκουμενική Σύνοδο (τό 787 μ.Χ.) στή Νίκαια τῆς Βιθυνίας, (γεγονός, τό ὁποῖο ἑορτάζομε τή δεύτερη Κυριακή Ὀκτωβρίου), γιά νά κατοχυρώσει τόν θεσμό τῶν Ἁγίων Εἰκόνων καί τῶν ἱερῶν Λειψάνων καί νά ἐξάρει τόν ρόλο τῆς ὕλης, ὡς τοῦ ἀπαραίτητου θείου ἐργαλείου γιά τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου.

Περιοδικό ΟΣΙΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ, Τεύχος Οκτωβρίου 2026